Bitkilerde destek ve hareket

0 yorum



Bitkilerde Destek Yapılar

  •  Otsu bitkilerde ve odunsu bitkilerin genç gövdelerinde selüloz çeper ve turgor basıncı diklik ve destelik sağlar.
  • Çok yıllık odunsu bitkilerde ise desteklik görevini kollenkima (pek doku) ve sklerankima gerçekleştirir.

Bitkilerde Hareket

  • Hayvanlarda olduğu gibi yer değiştirme hareketi görülmez,durum değiştirme hareketi (irkilme) görülür.
  • Yüksek yapılı bitkilerde hareket organ veya organ kısımlarında gözlenir.
  • Bu hareketler uyaranın yönüne bağlı olanlar (tropizma) ve ırganım (nasti) hareketleri olarak iki kısmında incelenir.

  •  Otsu bitkilerde ve odunsu bitkilerin genç gövdelerinde selüloz çeper ve turgor basıncı diklik ve destelik sağlar.
  • Çok yıllık odunsu bitkilerde ise desteklik görevini kollenkima (pek doku) ve sklerankima gerçekleştirir.


Destek yapıları:

1-Hücre çeperi ve turgor: Otsu bitkilerde ve ağaçsı bitkilerin genç yapılarında desteği oluşturan temel yapıdır.



2-Destek dokusu: Ağaçsı bitkilerde destek ödevi için farklılaşmış özel hücrelerden oluşmuş dokudur.(Kollenkima ve sklerankima)



3-İşletim demetleri ve çeper kalınlaşması gösteren dokular:Bu dokulara ait hücreler sahip oldukları kalın çeperlerle esas görevlerinin yanısıra bitkilerde destek ödevide görürler.



Bitkilerde hareket:

Bitkilerde konum ve yer değiştirme hareketleri görülmez. Bitkilerde gözlenen hareket biçimleri;



1-Nasti(İrkilme):Uyaranın yönüne bağlı olmaksızın gerçekleşen tepki tarzındaki hareketlerdir.Uyarana göre adlandırılır.

Not:Nasti olayında temel etken turgor olayıdır.


2-Tropizma(Uyarılma):Uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleşen yönelim şeklindeki harekettir.Uyarana göre adlandırılır.Uyarana doğru gerçekleşen yönelime pozitif tropizma, uyarandan uzaklaşma şeklinde gerçekleşen yönelime negatif tropizma denir.

Not:Tropizma olayında temel etken hormonlardır 






Bitkilerde uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleşirilen hareketlere tropizma hareketleri denir. Tropizma hareketlerinde, uyaran ışık ise fototropizma, yer çekimi ise geotropizma, kimyasal madde ise kemotropizma, su ise hidrotropizma örnek olarak verilir.
Yönelme, uyarana doğru yaklaşma biçiminde ise pozitif (+) tropizma, uyarandan uzaklaşma biçiminde ise negatif (–) tropizma denir.
a. Fototropizma


  • Bitkilerin ışığa karşı göstermiş olduğu yönelim hareketleridir.
  • Oksin hormonunun eşit dağılmaması sonucu görülür.
  • Bitkilerde çok ışık alan tarafta oksin miktarı az, az ışık alan tarafta oluşan miktarı çoktur.
  • Oksin miktarının çok olduğu taraf, oksin miktarının az olduğu tarafa göre daha fazla büyüme gösterir.
  • Böylece asimetrik büyüme sonucu bitki gövdesi ve yaprakları ışığa doğru yaklaşır (pozitif fototropizma), ancak kökler ışıktan kaçar (negatif fototropizma).
b. Geotropizma

  • Bitkilerin yerçekimine karşı gösterdiği tropizma hareketidir.
  • Kökte (+) geotropizma, gövdede (–) geotropizma görülür.

A) Karanlıkta ya da homojen ışığın bulunduğu ortamda bitkiler yukarı doğru düz büyür.
(B) Saksı yan yatırılıp, fototropizmanın olmaması için karanlık ortama alındığında, yarım saat sonra gövde kısmı (C) konumundaki gibi yukarı yönelir. Deney uzun süre izlenirse,
kökün yerçekimine doğru yöneldiği görülür.
 Jeotropizma (Uyaran:Yerçekimi) Gövde negatif kök ise pozitif tepki verir.Bataklık ve sulak ortam bitkilerinin bazı kökleri negatif jeotropizma gösterir. Bu tip kökler havalandırma kökleri olarak adlandırılır ve bataklık toprağında O2 nin az olmasından dolayı köklerin gaz alış verişinde rol alırlar.



a. Hidrojen İyonları Hipotezi;
Gövde ucunda görülen negatif tropizma hormonal uyarım neticesinde hidrojen iyonu salgılamasıyla gerçeleştirilir.
H+ iyonları hücre duvarını zayışatarak yönelime sebep olur ve yönelimin ters tarafında olan hücrelerden salgılanır.
b. Amiloplast hipotezi;
Kök uçlarında bulunan amiloplastlar kalsiyum ve oksin salgılayarak köklerin toprağa doğru yönelmesini sağlarlar.
c. Hidrotropizma


Genellikle bitki köklerinde görülen suya doğru yönelim hareketidir.
d. Kemotropizma


Bitki köklerinin kimyasal maddeye karşı göstermiş olduğu tropizma hareketidir.

Bitki kökleri gübreye doğru yaklaşma hareketi gösterirken (pozitif kemotropizma), kireçten uzaklaşma şeklinde hareket (negatif kemotropizma) gösterirler.
e. Haptotropizma



Bitkilerin bir desteğe doğru sarılma biçiminde görülen hareketleridir. Zayıf gövde böylece desteğe tutunarak kuvvet kazanır. Olayın temeli asimetrik büyümeye dayanır.
Örnek
Asma, fasulye gibi bitkilerin sülükleri dokunmaya duyarlıdır.
f. Travmatropizma

Yaralanmaya karşı verilen tepkilerdir. Kökteki yaralanmalarda yararlanan kısımdan bir çeşit hormon salgılanır.
Buna travma hormonu denir. Yara yönünün tersi yönde
yönelim görülür. Yara bölgesi yıkanırsa büyüme durur.

Irganım Hareketleri (Nasti)

  • Uyarının yönüne bağlı olmayan hareketlerdir. Uyarı nereden gelirse gelsin bitkinin tepkisi hep aynı olur.
  • Uyaran ışık ise fotonasti, sarsıntı ise sismonasti, sıcaklık ise termonasti, kimyasal madde ise kemonasti adını alır.
a. Fotonasti

  • Işık etkisiyle meydana gelen durum değiştirme hareketidir.
  • Akşam sefası bitkisinin aydınlıkta kapanıp, akşam açılması, fasulye yapraklarının gündüz kalkık, gece eğik durması, mısırın yapraklarının gündüz açık, karanlıkta kapalı durması örnek olarak verilebilir.
Bu hareketler asimetrik büyümenin sonucu olabildiği gibi yaprak saplarının dibinde bulunan hücrelerin turgor değişiminin sonucu da olabilir.
b. Sismonasti

Mimossa Pudica 

Sarsıntı etkisiyle meydana gelen nasti hareketleridir.
Küstüm otu bitkisine dokunulunca, yapraklar aşağı düşer.
Bazı bitkiler dokunulunca tohumu uzağa fırlatır.
c. Termonasti
Sıcaklık etkisiyle görülen nasti hareketidir. Lale bitkisinin çiçekleri 5 – 10° C kapalı, 15 – 20° C açıktır. Çiğdem çiçeği soğukta kapanır, sıcakta açılır.
d. Tigmonasti
Böcek kapan bitkilerde dokunma sonucu görülen nasti hareketidir.








*Fotonasti.......(Uyaran:ışık):Papatya çiçeklerinde

*Termonasti....(Uyaran:Isı):Çiğdemin yaprak hareketlerinde

*Sismonasti....(Uyaran:Sarsıntı,Değme):Küstüm otunda

*Tigmonasti....(Uyaranokunma):Böcek kapan bitkilerde







Kaynaklar:Derleyen By Eyyupk